Evde mevlid: şerbet ve oturuş düzeni

Evde mevlid okunacağı sabahı komşu, kapının önündeki terliklerden anlar. İçeride ses kısıktır, mutfakta şerbet kovılur, yer minderleri duvardan indirilir. Bu toplanma ne düğün kadar gürültülü ne de taziye kadar ağırdır. Mahalle, ikisinin arasında bir oturuş bilir. Acele etmek de, gösteriş yapmak da o oturuşu bozar.

Haber kimlere gider

Herkes her mevlide çağrılmaz. Yakın komşu, akraba ve evin "gelsin" dediği kişi yeter. Kapı kapı bağırarak duyuru, hem evi hem sokağı yorar. Haber kısa olur: gün, saat ve evin adresi. Ayrıntılı program vaadi, küçük bir evi salon sanmaya yol açar.

Gelemeyecek olan erken söyler. Böylece minder ve bardak boşuna çoğalmaz. Çocuklu gelen, çocuğun uzun süre oturamayacağını baştan düşünür. Kapıda yarım saat kalıp ayrılmak, zorla içeride tutmaktan daha dürüsttür.

Oturuş ve yer

Oda kalabalıksa sırt duvara verilir, dizler birbirine değer, geçiş yolu açık bırakılır. Yaşlıya alçak olmayan bir yer gösterilir. Herkesi yere oturtmak, dizleri ağrıyanı cezalandırmaktır. Bir iki sandalye bu yüzden hazır tutulur. Yeni gelen, en öne kurulmaz. Bir selam verip boşluğa oturur.

Telefon sesi kısılır. Konuşma, okuyan susunca ve kısa tutulursa oda nefes alır. Yüksek fısıltı, sessizlikten daha yorucudur. Mahallede bu ince ayar, birkaç kez katılınca öğrenilir. İlk kez gelen, yanındakinin temposuna baksa yeter.

Şerbetin saati

Şerbet, evin ikramıdır. Şekeri her damak aynı istemez. Çok ağır şerbet, bardakların yarısını dolu bırakır. Ölçülü bir tat, hem ikramı hem bulaşığı hafifletir. Tepsi dolaşırken bardak tam uzatılır, fısıldaşılarak "ister misin" denmez, gözle sorulur. İstemeyen başını kısa sallar. Israr, nezaketi tadı kaçırır.

Komşuya götürülen tabak gibi şerbet de boş dönmesin diye değil, o anı paylaşmak için dolaşır. Artanını komşuya zorla dağıtmak gerekmez. İsteyen bir bardak alıp evine götürebilir. Zorunlu paket, mutfağı koşturur.

Sürenin kısalığı

Mevlid evi gün boyu açık lokanta değildir. Okuma biter, şerbet içilir, dua kısa tutulur, kalkış başlar. Oturup ikinci bir sohbet halkası kurmak, ev sahibini ayakta bırakır. Ev sahibi "oturun" dese de bu söz her zaman gerçek bir ısrar değildir. Mahalle, kalkmanın da bir nezaket olduğunu bilir.

Özel bir niyet varsa, o niyet merdivenlerde anlatılmaz. Aile söylemek isterse söyler. Komşu, "neden okutuldu" diye dipnot aramaz. Sözlü tarih toplarken bile sorunun sınırı vardır. Bu sınır, evin eşiğinde daha da kısadır.

Dağılınca mutfak

Bardaklar mutfağa yığılır. Bir iki komşu bulaşığa kalırsa bu, gösterişli bir iyilik değil pratik bir destektir. Herkesin mutfağa dolması ise yeni bir kalabalık kurar. Yerleri silmek, minderleri kaldırmak ve çöpü indirmek, okumanın görünmez sonudur. Bu sonu ev sahibine yalnız bırakmamak, şerbet ikram etmek kadar değerlidir.

Ertesi gün kapı tekrar çalınmaz. "Dün nasıldı" turu, toplanmayı ikinci kez yaşatır. Selam merdivende yeter. Ev, kendi sessizliğine dönsün. Mevlid, o sessizlikte tamamlanır.

Sık sorulan sorular

Her komşu davet edilmeli mi? Hayır. Evin kaldırabileceği sayı ve ailenin çağırdığı çevre yeter. Habersiz kalabalık, ikramı da oturuşu da bozar.

Şerbet içmek zorunlu mu? Değildir. Tepsi gelince gözle nazikçe reddetmek yeter. Israr etmek, ikramın tadını kaçırır.

Ne zaman kalkılır? Okuma ve kısa ikram bitince kalkış başlar. Ev sahibinin "oturun"u her zaman gerçek bir davet değildir. Yeri rahatlatmak da nezakettir.