Eşik, paspas ve eve girmeden önceki adım

Eşik, ev ile sokağın anlaştığı ince tahtadır. Üzerinden çamur, selam ve bazen bir tabak geçer. Paspas o anlaşmanın sessiz bekçisidir. Kimse onu tören sanmaz. Yine de ıslak ayakkabıyla içeri giren, bütün koridoru sokağın devamı yapar. Küçük bir adım, evin içini dışarıdan ayırır.

Paspasın işi

Paspas süstür diye kapının kenarına itilirse işe yaramaz. Eşiğin tam önünde, ayağın kendiliğinden değeceği yerde durur. Çok küçükse topuk dışarıda kalır, çok kalınsa takılır. Yıpranınca görevini bırakır, sadece toz saklar. Ara sıra silkelemek, yeni bir paspas almaktan önce gelen bakımdır.

Yağmurlu günde bir paspas yetmeyebilir. İkincisi içeri, kapının hemen arkasına konursa çamur koridorda biter. Bütün evi halıya emanet etmek, hem halıyı hem komşunun alt kat tavanını yorar. İlk kar sabahı bu ikinci paspasın en çok işe yaradığı zamandır.

Ayakkabının yeri

Ayakkabı içeride çıkarılacaksa çıkan yer dağınık bir yığın olmamalıdır. Bir raf, bir dolap ya da düzenli bir sıra hem geçişi hem kokuyu tutar. Misafir ayakkabı çıkaracak mı diye ezilmesin. Ev böyle istiyorsa kapıda nazikçe söylenir, içeride utandırılmaz. İstemiyorsa zorlanmaz. Her evin eşiği aynı kuralı taşımaz.

Islak ayakkabıyı peteğin üstüne dizmek, hem kokuyu hem tesisi bozar. Balkon da her zaman doğru yer değildir. Damlama, alt kata gider. Çamaşır gününde su nasıl içeri dökülürse, ayakkabının çamuru da paspasta kalmalıdır.

Misafir ve acele

Kısa uğrayan komşu, bazen ayakkabıyla bir adım içeri bakar. Bu bir adım, bütün evi gezme izni değildir. Eşikte durup konuşmak da mümkündür. Konuşma uzayacaksa ya içeri buyur edilir ya merdivende bitirilir. Eşikte dikilip evi incelemek, ne içeridedir ne dışarıda.

Kurye ve tamirci için eşik daha pratiktir. Büyük bir koli, paspasın üstünde uzun süre bekletilmez. İçeri girecekse nereye basacağı söylenir. Söylenmezse çamur, en temiz odaya kadar yürür. Bu yürüyüş kimsenin kötülüğü değildir. Tarif eksikliğidir.

Çocuk ve eşik oyunu

Çocuk eşiği atlama ipi sanabilir. Oyun, kapının tam ağzında kurulursa hem misafir tökezler hem paspas yerinden oynar. Oyun içeri ya da uygun bir avluya alınır. Eşik, geçiş olarak kalır. Seksek avluda çizilir, kapı eşiğinde değil.

Eve girmeden elleri silmek de aynı ailenin adabıdır. Her ev kolonya tutmaz. Bir havlu ya da kısaca elleri durulamak yeter. Bunu çocuğa bağırmadan göstermek, kuralı hatırlanır kılar.

Eşik yenilenince

Kapı değişince eşik de değişebilir. Yeni tahta daha yüksekse yaşlı ve çocuk tökezler. Yüksekliği haber vermek, birkaç gün kapıya küçük bir işaret koymak yeter. İşaret, evi şantiyeye çevirmeden durur ve sonra kaldırılır.

Eşik gösterişli bir gelenek olmak zorunda değildir. Paspas yerinde, ayakkabı dağınık değil, misafir utandırılmamış ve çamur içeride değilse ev sokağa karışmadan durur. Bu da mahallede az anlatılan ama her gün tekrar eden bir nazikliktir.

Sık sorulan sorular

Misafir ayakkabı çıkarmak zorunda mı? Evin isteğine bağlıdır. İsteniyorsa kapıda nazikçe söylenir, içeride azarlanmaz. İstenmiyorsa zorlanmaz.

Islak ayakkabı nereye konur? Paspas ve düzenli bir raf yeter. Peteğin üstü ve alt kata damlatan balkon iyi yer değildir.

Paspas ne zaman değiştirilir? Tozu saklayıp işini bıraktığında. Silkelemek önce gelir, yıpranınca değiştirmek sonra.