Seksek ve ip atlama: apartman avlusunda

Avlu, sokağın küçültülmüş halidir. Ses yukarı katlara daha çabuk çıkar, çizgi taşta daha uzun kalır. Seksek ve ip atlama bu dar alanda kurulursa hem oyun hem komşu aynı yeri paylaşır. İkisi de haklıdır. Biri zıplar, biri pencereden nefes alır. Denge, çizginin nereye çekildiğinde gizlidir.

Sekseğin kareleri

Kareler tebeşirle çizilir, numara okunacak kadar büyük olur. Çok büyük kare, geçişi kapatır. Çok küçük kare, ayağı taşırır. Orta boy, avlunun kalanını yola bırakır. Taş, cam kırığı değil, yuvarlak ve avuca sığan bir parçadır. Kırık kiremit hem eli keser hem zıplayanın dengesini bozar.

Tek ayak yorulunca tur devredilir. Devretmeyen çocuk, oyunu gösteriye çevirir. Sıra, en küçükten ya da kurayla başlar. Her seferinde aynı kişinin başlaması, diğerlerini kenarda bekçi yapar. Kenarda beklemek de oyundur ama bütün öğleden sonra değil.

İpin yüksekliği ve nöbet

İp atlama iki çeviren ister. Çevirenler yorulursa ip yere değer, tempo bozulur. Nöbet bu yüzden kısadır. İpin yüksekliği, atlayanın dizine göre ayarlanır. En uzunun boyuna göre tutulan ip, küçüğü oyundan düşürür. Avluda yaş farkı varsa turlar ayrılabilir. Ayrılmak küçümsemek değildir. Herkesin ayağının yere sağlam basmasıdır.

İp, merdiven korkuluğuna bağlanıp sonsuz bir sarkaç yapılmaz. Bağlanan ip, inen komşunun ayağına dolar. İki çocuk tutuyorsa oyun görünürdür ve bir anda durdurulabilir. Görünmeyen ip, en çok kapıdan çıkanı şaşırtır.

Cam, çamaşır ve saat

Avlu camlarının önü seksek alanı değildir. Zıplarken savrulan taş, açık camdan içeri girebilir. Çamaşır ipinin altı da uygun değildir. Beyaz çarşaf, toz kalkan topuğun hemen yanında duruyorsa oyun bir metre kayar. Çamaşır günü ile oyun saati çakışırsa önce çamaşır, sonra zıplama düşünülür. Komşuluk yazısında anlatılan küçük adımlar, avluda tam da bu kaydırmayla görünür olur.

Öğle uykusu ve akşam yemeği saatlerinde ipin sesi daha çok duyulur. "Son tur" gerçekten son olursa üst katın penceresi kin tutmaz. Her gün pazarlık, ertesi günün yasağına dönüşür. Saat konuşulurken çocuk azarlanmaz, sınır söylenir. Sınır kısa olursa hatırlanır.

Kavga ve devreden taş

"Taş çizgiye değdi" tartışması uzayabilir. Uzarsa bir büyük bakıp tek cümle söyler ve çekilir. Her elde hakemlik, oyunu büyüklerin oyununa çevirir. Çocuklar bir kuralı baştan kabul etmişse tartışma kısalır. Kabul edilmemiş kural, her turda yeniden icat edilir.

Kaybeden hemen ipi bırakıp gitmez. Bir tur çevirmek, kaybın da payıdır. Kazanan ise sesini avlunun çatısına vurdurmaz. Ses yukarı katlarda ikiye katlanır. Bunu bilen çocuk, sevinci yere yakın tutar. Saklambaçtaki köşe burada yoktur. Avlu dardır, saklanacak yer azdır. Bu yüzden seksek ve ip, avlunun kendi oyunlarıdır.

Çizgi silinince

Akşam tebeşir silinir ya da yağmura bırakılır. Silinmeyen ve ertesi gün kirli görünen çizgi, oyunu sevimsiz kılar. İp toplanır, taş kenara konur, kapının önü boşalır. Boşalan avlu, çöp bidonuna ve gelen misafire yer açar. Oyun, bıraktığı izle ölçülür.

Bu oyunları eski bir özlem diye anlatmak yetmez. Bugün de bir avluda tebeşir varsa, ip iki elde dönüyorsa ve camın önü boşsa çocukluk sürmektedir. Süren şey, gürültünün kendisi değil, gürültünün bir saatinin olmasıdır.

Sık sorulan sorular

Avluda her saat zıplanır mı? Hayır. Öğle ve akşam yemeği saatleri daha hassastır. Tur baştan kısa tutulursa üst katla kavga büyümez.

İp korkuluğa bağlanır mı? Bağlanmaz. İnen komşu görmeyebilir. İpi iki kişi tutarsa oyun hem görünür hem durdurulabilir olur.

Çizgi nereye çekilmez? Camın önüne, çamaşırın altına ve kapı geçişine çekilmez. Kalan boşluk, hem zıplamaya hem yürümeye yeter.