Közde kestane: sokak tezgâhının kış adabı

Kestane kokusu, kışın sokağı bir anda kısaltır. Közün başında bir tezgâh, kâğıt külah ve sabırsız bir kuyruk. Duman güzeldir ama her pencerenin istediği saatte değildir. Tezgâh da her kaldırımın ortasına kurulamaz. Kış adabı, közü hem sıcak hem yerinde tutmaktır.

Tezgâhın köşesi

Köz, kuru çadır bezinin, çamaşır ipinin ve çocuğun yüz hizasının uzağında durur. Rüzgâr dumanı içeri taşıyorsa yer bir adım kayar. Kaydırmak, tartışmadan kolaydır. Dar kaldırımın tam ortası, hem yürüyeni hem közü sıkıştırır. Kenar, satış için yeter.

Ateş başı boş bırakılmaz. Bir anlık ayrılış, rüzgârın közü sürüklemesine yeter. Su ya da kum yakında durursa için için yanan bir köz akşam sürprizi olmaz. Bu, büyük bir itfaiye anlatısı değil, sokak tezgâhının küçük dikkatidir.

Külah ve el

Kestane sıcak çıkar. Çocuğa çıplak avuçla tutuşturmak, ilk taneyi ağlatır. Kâğıt külah bu yüzden vardır. Kabuk sokakta soyulacaksa kabuklar yere değil, küçük bir keseye gider. Yere saçılan kabuk, akşam ayakkabının altında acı bir iz bırakır. İz, kokunun hatırasını bozar.

İçinden çıkmayan, böcekli ya da küflü tane gizlenmez. Dürüst satıcı değiştirir. Müşteri de bütün külahı ezerek seçmez. Bir iki tane bakmak yeter. Ezilen tane, arkadaki kişiye çürük diye döner.

Sıra ve fiyat

Fiyat baştan duyulur. Dumanın romantizmi, kasadaki sürprizi örtmez. Pazarlık burada da emeği küçümsemeden yürür. Közün başında durmak soğuk bir iştir. Beş dakika diye silinmez.

Tanıdık olan öne geçmez. Eller cebinde, sıra kısa, para hazır. Simitçide olduğu gibi bozuk para işi hızlandırır. Çocuk parasız gönderilmez.

Pencere ve komşu

Duman bir akşamlığına hoştur, her akşam aynı camın önündeyse konuşulur. Konuşma, tezgâhı kovmak için değil saati ve yeri ayarlamak içindir. Erken basılan duman ile geç saatte yükselen duman aynı şikâyet değildir. Satıcı da pencereyi hiç yok saymaz.

Kül, rüzgârlı köşeye savrulmasın. Sönmüş sanılan köz, çöp konteynerinde yeniden nefes alabilir. Soğumadan poşete gömmek tehlikelidir. Biraz beklemek, hem sokağı hem ertesi sabahı korur.

Kış bitince

Tezgâh kalkınca köşe süpürülür. Kabuk, kâğıt ve yağlı iz ertesi güne kalmaz. Kalan iz, kestanenin değil dağınıklığın hikâyesi olur. Koku zaten gider. Giden kokunun yerine temiz bir kaldırım kalırsa mahalle o köşeyi ertesi kış yine ister.

Közde kestane mucize bir kış ilacı diye anlatılmaz. Sıcak bir külah, kısa bir sıra, yakmayan el ve yere saçılmayan kabuk. Dördü varsa duman mahalleye misafir gibi gelir, yerleşip camı esir almaz.

Sık sorulan sorular

Tezgâh kaldırımın ortasına kurulur mu? Kurulmaz. Kenar yeter. Orta, hem yürüyeni hem közü sıkıştırır. Duman pencereye vuruyorsa yer kayar.

Kabuk nereye atılır? Yere değil, küçük bir keseye. Yerdeki kabuk akşam ayak altında acı bir iz bırakır.

Köz hemen çöpe gider mi? Soğumadan gitmez. İçin için yanan köz, poşette ve konteynerde risklidir. Biraz beklemek gerekir.