Eski hamam ve mahalle çamaşırhanesi

Hamam ve çamaşırhane, mahallede suyun ortak kullanıldığı iki eski kapıdır. Biri beden, biri kumaş içindir. İkisinde de buhar, nöbet ve alçak ses vardır. Bugün birçok evde kendi banyosu ve makinesi var. Yine de o kapıların adabı, ortak suyu hâlâ anlatır. Anlatırken abartılı bir özlem kurmak gerekmez.

Nöbetin sırası

Su sınırlıysa sıra konuşulur. Erken gelen bütün kazanı tutarsa arkadaki öğlene kalır. Çamaşırhanede leğen, hamamda kurna aynı mantığı taşır. Yer işgal etmek, temizlenmekten başka bir iddiadır. İddia büyüyünce buhar değil tartışma çoğalır.

Nöbet saati yaklaşık söylenirse bekleyen ayakta çürümez. Söylenmezse kapı önü dedikoduya döner. Kısa bir "daha çeyrek var" cümlesi, uzun bir özürden iyidir. Çocuk bu sırada kaygan taşta koşturulmaz.

Havlu ve mahremiyet

Havlu, herkesin gözü önünde sergi değildir. Peştemal ya da örtü, o yerin kendi ölçüsüdür. Ölçü evden eve değişir. Bilmediğiniz bir hamamda yüksek sesle kendi kuralınızı ilan etmek, buharı da soğutur. Gelen, oranın temposuna bir kez bakar.

Çamaşır da öyle. Başkasının bezini karıştırmak, leğeni paylaşmak değildir. Benzer renkler yan yana durabilir, benzer hayatlar ilan edilmez. Askıdaki gömlek, sohbet konusu olmaz. Çamaşır ipi bahçede nasıl yer bırakırsa, burada da leğen yer bırakır.

Sabun, koku ve yer

Sabun ortak kapta eriyorsa herkes kendi payını ölçer. Bütün kalıbı suda unutmak, arkadakini kokusuz bırakır. Ağır koku, küçük taş odada herkese yapışır. Birazı yeter. Yerler kaygan kalırsa son çıkan bir su daha gezdirir. Kaygan taş, romantizm değil düşme riskidir.

Su boşa akmasın diye vanayı açık unutmamak, bugünün makinesinde de geçerli bir eski derstir. Ortak su, sonsuz sanılır. Sonsuz değildir. Kurak yaz bunu bahçede, hamam ise kurnada hatırlatır.

Bugünün çamaşırhanesi

Apartman bodrumundaki makine, eski çamaşırhanenin küçük devamıdır. Saat, filtre ve deterjan payı konuşulmazsa nöbet yine bozulur. Makineyi dolu bırakıp gitmek, havluyu askıda unutmakla aynı ailedendir. Not kısa yazılır, suçlama uzun olmaz.

Self servis çamaşırhaneye giden de aynı adabı taşır. Başkasının çıkmış çamaşırını tezgâhta sıkıştırmak, kendi poşetini başkasınınkine karıştırmak. İsim ya da saat yazmak, buharlı odadaki nöbetin kâğıda dökülmüş halidir.

Buhar dağılınca

İçeriden çıkan, eşiği sırılsıklam bırakmaz. Bir paspas, eve girmeden önceki adımın burada da kardeşidir. Saç ıslak, ses kısık, yer bir sonrakine hazır. Hazır olmayan yer, ertesi nöbeti küskün başlatır.

Eski hamamı müze diye kapatmak zorunda değiliz. Yaşayan yerde nöbet, mahremiyet ve ölçülü sabun sürer. Kapanmış yerde ise anlatılan, suyun ortak olduğu ve sıranın birini doyurup ötekini kurutmadığıdır.

Sık sorulan sorular

Hamamda herkes aynı kurala mı uyar? Yerine göre değişir. Bilmediğiniz yerde kendi kuralınızı yüksek sesle ilan etmek yerine bir kez temposuna bakın.

Ortak makinede nöbet gerekir mi? Gerekir. Dolu bırakılan makine ve yazılmayan saat, eski leğen kavgasının yeni halidir.

Su sınırsız mıdır? Değildir. Açık unutulan vana, hem arkadakini hem ortak suyu yorar.