Ayakkabı tamircisinin ökçe ve deri kokusu

Ökçe sesi, sokağın temposunu ele verir. Bir çift kapının önünde yavaşlar, tamirci dükkânının eşiğinde durur. İçeride deri, yapıştırıcı ve metal koku birbirine karışır. Tezgâh dardır, ışık işe yakındır, radyo kısıktır. Müşteri ayakkabıyı uzatırken utanmaz, çünkü buraya yenilik değil onarım için gelinir.

Tezgâhta ilk bakış

Usta çifti hemen makineye götürmez. Tabanı çevirir, dikişe bakar, iç astarı yoklar. Bazı yıpranmalar onarılır, bazıları çifti taşıyamaz hale getirmiştir. Bunu baştan söylemek, boş ümit bırakmamaktır. "Bakarız" deyip günlerce bekletmek, hem deriyi hem sözü yorar. İyi dükkân, olan ile olmayacak olanı ayırır.

Ökçe en sık işlerden biridir. Eğilmiş ökçe yürüyüşü de eğer. Usta, sadece lastiği değil ayağın bastığı yönü gösterir. İki ayağın aşınması aynı değilse çift buna göre düzenlenir. Müşteri "ikisi de aynı olsun" dese de yürüyüş aynı değildir. Bu farkı anlatmak, dükkânın sessiz ustalığıdır.

Kalıp, boya ve bekleyen raflar

Raflarda isimli çiftler bekler. Kimi kâğıtla sarılıdır, kiminin içine fiş konmuştur. Fişsiz ayakkabı, dükkânda yetim kalır. İsim ve geliş günü yazılıysa teslim karışmaz. Müşteri de fişi saklar. Küçük kâğıt, büyük bir tartışmayı baştan keser.

Boya ve kalıp ayrı işlerdir. Renk tazeleyince deri dirilir gibi görünür ama çatlak derin ise boya onu kapatmaz, sadece gölgelendirir. Kalıp ise burun kısmını toparlar. Islakken kalıba zorlanan ayakkabı akşam rahat, sabah sert durabilir. Usta bunu söylerse kulak vermek gerekir. Terzi dükkânında paçanın doğru boyu neyse, burada da doğru ökçe odur: gösteriş değil, yürüyüş.

Ne onarılır, ne uğraştırır

Kopan taban, açılan dikiş, düşen burun demiri çoğu zaman tamir edilir. İçi çökmüş, kalıbı dönmüş, suyu içine alan bir çift ise emek israfı olabilir. Bunu duymak kırıcı gelmemelidir. Usta, işi almama hakkını da taşır. Israr, hem malzemeyi hem sırayı bozar.

Eşyayı atmadan önce sorulan soru burada da geçerlidir. Tek bir parça yüzünden çöpe giden çift çoktur. Önce dükkâna uğramak, sonra karar vermek daha adil olur. Karar, ustanın "olmaz"ından sonra verilirse vicdan da rahatlar. Olmaz denilen çifti başka dükkâna zorla yaptırmak, ikinci bir hayal kırıklığını hazırlar.

Fiyat, süre ve acele

Fiyat başta söylenir. Ökçe başka, tam taban başka, deri boyası başkadır. "Uğraşırız, bakarız" ile bırakılan iş, teslim günü sürtüşme çıkarır. Süre de netleşir. Aynı gün biten iş, küçük olandır. Derinin kuruması, yapıştırıcının oturması ve dikişin sırası beklemeyi gerektirir. Düğün ya da tören öncesi gelen çift, bu süreyi göze almalıdır.

Acele, çiviyi eğriltir. Eğri çivi içeriden batar. Usta bunu bildiği için sırayı bozmaz. Müşteri de "beş dakika" diye kapıyı kilitlemez. Beş dakika, ancak kopça ve gevşek bir dikiş içindir. Taban değişimi bir öğleden sonrayı, bazen ertesi günü ister.

Dükkândan çıkınca ilk adım

Teslim alınan çift, dükkânın önünde birkaç adım denenir. İçeride sıkan yer, sokakta daha belli olur. Usta kapıdan bakar, gerekirse geri alır. Bu deneme, utangaç bir tur değildir. İşin tamam olup olmadığını gösterir. İçeri girerken eski, çıkarken düzgün basan bir çift, mahalle tamirciliğinin en sade övüncüdür.

Kokusu üzerinde eve giden ayakkabı, bir gece havalanırsa daha rahat giyilir. Yapıştırıcı dinlenir, deri oturur. Ertesi sabah ilk adım, dükkânın işini sınar. Sıkıyorsa erken dönmek, hem ustaya hem çifte iyiliktir.

Sık sorulan sorular

Her eski ayakkabı tamir edilir mi? Hayır. Taban, dikiş ve ökçe çoğu zaman düzelir. Kalıbı dönmüş ve su alan çift için usta işi geri çevirebilir. Bu, savsaklama değil dürüstlüktür.

Aynı gün teslim istenir mi? Küçük işlerde istenebilir. Taban ve kapsamlı boya için kuruma payı bırakmak, çivinin batmasını ve boyanın eline çıkmasını önler.

Fiş neden saklanır? Çünkü rafta birden fazla siyah çift durur. İsim ve fiş, karışmayı engeller. Kâğıt küçüktür, karışıklık büyük olur.