Misket ve aşık: yer oyunlarının adabı

Misket, yerin eğimini anlatır. Düz sanılan taş, bir taneyi sola kaçırır. Aşık da öyle. Küçük kemik ya da onun yerine kullanılan taş, avuçta döner ve yere düşünce tarafını gösterir. Bu oyunlar az eşyayla kurulur. Az eşya, kuralsız demek değildir. Çizgi, sıra ve kaybetmeyi kabul etmek oyunun kendisidir.

Çizginin yeri

Çizgi tebeşirle çekilir, ıslak taşta ise topukla belli edilir. Çizgi, oyun alanının kapısıdır. İçeri giren misket oyundadır, dışarı kaçan tur dışıdır. Çizgiyi her elde kaydırmak, kazanmaya çalışanı değil tartışmayı büyütür. Başlamadan bir kez bakılır, sonra çizgi yerinde kalır.

Yer seçimi çizgiden önce gelir. Yokuşun en dik yeri, camın önü, araç çıkışı ve yaşlının bastığı eşik uygun değildir. Düzce bir kaldırım taşı, bahçe duvarının dışı ya da parkın kenarı yeter. Oyun, başkasının adımını çukur sanmaz.

Avuç, mesafe ve hile

Misket avuçtan değil, kararlaştırılan mesafeden atılır. Dizden atmak başka, ayaktan eğilerek atmak başkadır. Tur içinde yöntem değiştirmek hiledir. Hile, mahallede hemen fark edilir çünkü yerdeki gözler çoktur. Yakalanan çocuk bir tur dışarıda bekler. Bu ceza bağırmadan uygulanırsa oyun sürer.

Aşıkta taraf konuşulur. Hangi yüzün ne saydığı, oyundan önce söylenir. Her evde aynı isim kullanılmayabilir. Önemli olan, o gün o çemberin aynı dili konuşmasıdır. Bilmediğini uydurmak, küçükleri şaşırtır. Büyük olan, kuralı kısaca gösterir. Göstermeden yenmek, ustalık değil kırgınlık bırakır.

Kaybetmek de oyundur

Yer oyunlarında ortaya konan misket, bazen kazanana geçer. Bu, evdeki bütün kutuyu ortaya dökmek anlamına gelmez. Sınır baştan konur: üç tane, bir tur, sonra bırak. Sınırı olmayan oyun, ağlayan çocuk ve kırılan komşuluk üretir. Kaybeden, yerden kalkıp çizgiyi bozmaz. Bir sonraki turda o da atar.

Büyük çocuk, küçüğün son misketini almak için eğilmemelidir. Mahallede bunu ayıplayan bakış, hakemden hızlıdır. Eski sinema sırasında öne geçmeye çalışan nasıl geri çekilirse, burada da avuçtaki fazla güç geri çekilir. Oyun, gücü değil çizgiyi ödüllendirir.

Yerin temizliği

Tebeşir izi yağmurla gider. Cam kırığı, çivi ve ıslak çamur gitmez. Oyun başlamadan yer bir bakışla taranır. Diz çöken çocuk, görmediği camı avucuna alır. Bu yüzden büyüklerden biri, özellikle kırık dökük bir sokakta yeri önceden süzer. Tarama, oyunu yasaklamak için değil sürdürmek içindir.

Biten turda misketler yerde bırakılmaz. Aksama kalan tane, hem ziyan hem takılma sebebidir. Çizgi silinmese de dağılırken "bitti" denir. Bitti denmeyen oyun, akşam yemeğine kadar sürer ve sinir yükseltir.

Bugün neden hâlâ anlatılır

Misket her sokakta aynı sıklıkta oynanmaz. Yine de yerin eğimini okumak, sırayı beklemek ve kaybı kabul etmek başka oyunlara da geçer. Top da, seksek de bu üç şeyi ister. Saklambaçta köşe ezberlenir. Miskette ise taşın kendisi ezberlenir. İkisi de sokağı oyuncak kılmaz, dikkatli bir alan yapar.

Anlatırken "bizim zamanımızda her şey daha güzeldi" diye kesmek, bugünün çocuğuna haksızlık olur. Güzellik, misketin kendisinde değil, çizgiye birlikte uymaktadır. O uyum, yeni bir oyunda da kurulabilir.

Sık sorulan sorular

Ortaya bütün misketler konur mu? Konmaz. Tur başına az sayıda sınır konuşulursa kayıp da kavga da küçülür. Sınırsız ortaya koymak, oyunu hırsa çevirir.

Hangi zemin uygundur? Düzce, camdan uzak ve araç geçmeyen bir taş. Yokuşun dibi, eşik ve şantiye uygun değildir.

Kuralı kim söyler? Tur başlamadan, oynayanlar birlikte söyler. Büyük olan kısaca gösterir. Oyun içinde kural değiştirmek hile sayılır.