Asker uğurlama: kapı önü ve mahalle kalabalığı

Asker uğurlama, mahallenin hem en kalabalık hem en kırılgan sabahlarından biridir. Kapının önü erken saatlerde dolmaya başlar. Bayrak, bir tepsi börek, birinin elinde tespih, birinin kolunda ceket. Herkes aynı cümleyi kurmaz. Kimi "güle güle", kimi "Allah kavuştursun", kimi sadece omuz verir. Gürültü ile sessizlik aynı kaldırımı paylaşır.

Kapı önü neden erken dolar

Uğurlama saati belli olsa da topluluk daha önce kurulur. Komşu, ev sahibi telaşlanırken eşiği tutmak için gelir. Çay bardakları tepsiyle sahanlığa çıkar, çocuklar kenarda tutulur, yaşlılar oturacak bir sandalye bulur. Bu düzen kendiliğinden olur. Bir kişi komut vermez. Kapının önünü kapatmamak, gelen arabaya yer bırakmak ve merdiveni tıkamamak ilk dikkattir.

Aile, o sabah hem misafir ağırlar hem veda eder. İkisi birden yorucudur. Komşunun işi, evi yönetmek değil, eksik kalan tepsiyi ve kapıyı tamamlamaktır. Fazla söz, annenin cümlesini böler. Yerinde duran bir sessizlik, uzun bir nutuktan daha çok işe yarar. Mahalle bunu deneye deneye öğrenmiştir.

Dua, marş ve ölçülü ses

Bazı sokaklarda uğurlama duala, bazılarında yüksek sesle yürür. İkisi de görülebilir. Ölçü, sokağın geri kalanındadır. Sabah işe giden, hasta yatan ya da küçük çocuğu uyuyan komşu varsa hoparlör kısılır. Gelenek, sokağı sağır etmek zorunda değildir. Ses yükseldikçe veda büyür sanılır; oysa asıl veda, kapıda kalan elin sıkılığındadır.

Bayrak taşınacaksa taşınırken kimseye çarpmamasına dikkat edilir. Çocukların eline tutuşturulan bez, oyun gibi sallanmaz. Bu sabah bir şenlik sabahı da olabilir, bir hüzün sabahı da. İkisini birbirine karıştırmadan, ailenin haline bakmak gerekir. Aile gülüyorsa mahalle gülümser. Aile susuyorsa mahalle sesini indirir.

Tepsi, yol ve kısa ziyaret

Börek ve şeker, uğurlamanın görünür tarafıdır. Tepsi kapı kapı dolaşmaz; gelen alır, duası kısa olur, yerini bir sonrakine bırakır. Bayram sabahı ziyareti gibi uzun oturuş beklenmez. Amaç evi meşgul etmek değil, yolu uğurlamaktır. Yola çıkılacaksa konvoy uzamasın, korna bir haber gibi kalsın, sokak yarış pistine dönmesin.

Araba hareket edince bir an herkes aynı yöne bakar. O bakış bitince kalabalık dağılır. Dağılırken çöpler, bardaklar ve devrilmiş sandalye kapının önünde bırakılmaz. Toplayan, çoğu zaman ev sahibi olmayan komşudur. Bu toplama, uğurlamanın görünmeyen sonudur. Kına gecesinde de benzer bir dağılma vardır; fark, asker uğurlamada sevincin yanına belirgin bir bekleyişin eklenmesidir.

Geride kalan evin temposu

Kalabalık gidince ev birden büyür. Anne mutfağa döner, baba kapıyı kontrol eder, kardeşler kendi odalarının sessizliğini fark eder. İlk gün komşu yemeği düşünülür ama her akşam kapı çalınmaz. Israrcı ziyaret, özlemi paylaşmak değil, evi yormak olur. Arada bir "ihtiyacın var mı" diye sormak, her gün eşiğe dayanmaktan daha ölçülüdür.

Mektup, kısa mesaj ya da izin haberi geldiğinde müjde kapı kapı bağırılarak gezdirilmez. Aile isterse söyler. Mahalle, haberi ailenin cümlesinden duymayı bekler. Bu bekleyiş dedikoduyu keser. Askerlik süresi, evin takvimine göre konuşulur; sokağın tahminine göre değil.

Döndüğünde aynı kapı

Dönüş günü uğurlamanın tersine benzer. Yine kalabalık olur, yine çay demlenir, yine kapı önü dolar. Fark, valizin yönündedir. Gelen, herkese uzun macera anlatmak zorunda değildir. Kimi sarılır, kimi el sıkar, kimi sadece "hoş geldin" der. Mahalle, değişen yüzü hemen yorumlamaz. Birkaç gün geçer, selam eski yerine oturur.

Uğurlamayı anlatırken abartıya kaçmamak, o sabahı daha doğru hatırlamaktır. Bayrak, börek ve korna görüntüdür. Asıl yük, kapıda kalanların ertesi sabah işe, okula ve çaya dönmesindedir. Gelenek bu dönüşle tamamlanır.

Sık sorulan sorular

Uğurlamaya eli boş gitmek ayıp mı? Değildir. Selam, kısa bir dua ve kapıda yer tutmak yeter. Tepsi getirecek olan evle önceden konuşursa aynı ikram üst üste binmez.

Ses ne kadar yükselmelidir? Sokağın sabahına göre ayarlanır. Hasta, bebek ve işe giden komşu varsa hoparlör ve korna kısılır. Veda, gürültüyle ölçülmez.

Dönüşte hemen ziyarete gidilir mi? İlk saat aileye bırakılır. Kalabalık, ailenin çağırdığı ölçüde kurulursa gelen de, karşılayan da yorulmaz.